'Yr Arddulliadur' has been developed to give advice and guidance for those translating general texts. You can browse it alphabetically or by section, or search it for specific words. We’ll be revising the content of the guide, and adding to it regularly. 'Yr Arddulliadur' is published in Welsh only.

Sections

Search the Yr Arddulliadur

Browse alphabetically

Next Previous

A

  • a / ac

    Treiglad llaes sydd ei angen ar ôl y cysylltair ‘a’, nid treiglad meddal. Felly, defnyddiwch a chyda, a chan, a thros, nid ‘a gyda’, ‘a gan’, ‘a dros’ etc.

    Peidiwch â defnyddio ‘&’ (yr ampersand) yn y Gymraeg.

    Yn aml rhoddir ‘and’ ar ddiwedd y pwynt olaf ond un mewn rhestrau Saesneg sydd yn defnyddio’r wyddor. Mae hyn yn gallu achosi problemau yn y Gymraeg – ee yn yr enghraifft isod byddai rhai pobl yn ynganu’r trydydd pwynt c) fel ‘éc’ ac eraill yn dweud ‘cý’, felly byddai anghysondeb yn codi o ran defnyddio ‘a’ neu ‘ac’ o’i flaen.

    Bydd angen ystyried:
    a) costau’r gwaith addasu;
    b) yr amserlen; ac/a
    c) materion iechyd a diogelwch.

    Mewn gwirionedd, gellir hepgor y cysylltair yn llwyr mewn testunau Cymraeg gan nad yw’n ychwanegu dim at eglurder y testun. Ond, o’i gynnwys, dylid trin y llythyren sy’n dod ar ei ôl fel pe bai’n cael ei hynganu yn y dull traddodiadol (hynny yw, ‘éc’ ac nid ‘cý’).

    Mewn ymadroddion yn mynegi meddiant defnyddir ‘a/ac’ (cysylltair) yn hytrach nag ‘â/ag’ (arddodiad):
    gŵr a chanddo dri o blant, cynllun ac iddo rinweddau arbennig

    Negydd ‘a’ yw ‘na’ (o flaen cytseiniaid):
    nid oes ganddi wres na golau yn ei chartref
     
    Negydd ‘ac’ yw ‘nac’ (o flaen llafariaid):
    nid oedd ganddo ddillad nac arian

  • acenion
    Dylech roi acenion ar lythrennau lle bo’u hangen. Mae peidio â’u cynnwys nid yn unig yn golygu eich bod yn camsillafu ond weithiau yn gwneud yr ystyr yn aneglur. Yr acenion a ddefnyddir yn Gymraeg yw’r acen grom (neu’r to bach), ee cytûn; yr acen ddyrchafedig, ee amgáu; yr acen ddisgynedig, ee sgìl; a’r didolnod, ee glanhäwr.
  • acronymau

    Mae acronymau yn digwydd yn gyffredin (ac yn wir yn cael eu gorddefnyddio) mewn testunau Saesneg. Ni ddylid dilyn hynny’n slafaidd a defnyddio acronym yn y testun Cymraeg bob tro y ceir un yn y Saesneg. Ond, ar y llaw arall, nid oes modd eu hosgoi’n llwyr.

    Natur y ddogfen fydd yn penderfynu weithiau i ba raddau y dylid defnyddio acronymau. Er enghraifft, mae’n bosibl y byddai cyfieithydd yn dewis ysgrifennu enw rhaglen neu gorff yn llawn pe bai’n ymddangos unwaith neu ddwy mewn datganiad i’r wasg neu lythyr, ond pe bai’r un teitl yn codi ddegau o weithiau mewn dogfen bolisi byddai ei roi’n llawn bob tro yn llafurus i’r darllenydd ac yn ychwanegu at hyd y ddogfen.

    Os byddwch yn defnyddio acronym, rhowch yr enw llawn y tro cyntaf, heblaw am ambell un na fyddai ei enw llawn yn gyfarwydd, ee TGAU neu BBC.

    Weithiau, ni fydd yr enw llawn wedi’i gynnwys yn y ddogfen Saesneg a bydd angen holi’r sawl a gomisiynodd y gwaith, yn hytrach na dyfalu’r ystyr.

    Os na fydd yr acronym yn gyfarwydd, y peth gorau yw cynnig cyfieithiad llawn y tro cyntaf y byddwch yn cyfeirio at y corff yn y testun a rhoi’r acronym ar ôl y teitl mewn cromfachau, ee Arolygiaeth Safonau Gofal Cymru (ASGC). Gallwch wedyn ddefnyddio’r acronym Cymraeg yng ngweddill y testun neu gyfeirio at y corff fel ‘yr Arolygiaeth’, ‘yr Awdurdod’ neu ‘y Bwrdd’ ac yn y blaen, fel y bo’n briodol.

    Yn achos ‘WG’ (Welsh Government’) – yn hytrach na gorddefnyddio ‘LlC’ gellir rhoi ‘Llywodraeth Cymru’ y tro cyntaf ac yna ‘y Llywodraeth’ (mewn achosion lle’r ydych yn gwbl fodlon nad oes modd i hynny roi’r argraff mai Llywodraeth y DU sydd dan sylw).

    Peidiwch â chreu acronymau Cymraeg ar gyfer enwau cyrff neu fudiadau os nad ydynt yn eu defnyddio eu hunain. Defnyddiwch yr enw llawn yn Gymraeg (lle bo hynny’n briodol) ond yr acronym Saesneg.

    Mae enwau rhai cymwysterau’n cael eu trin yn yr un modd. Er enghraifft, defnyddiwch yr acronymau NVQ a GNVQ, ond lle bo angen cyfeirio at y teitlau yn llawn defnyddiwch Cymhwyster Galwedigaethol Cenedlaethol a Cymhwyster Galwedigaethol Cenedlaethol Cyffredinol.

    O ddefnyddio acronym Saesneg ac enw llawn Cymraeg, ni fydd angen cynnwys y teitl llawn Saesneg hefyd er mwyn esbonio’r acronym.

    Wrth ymdrin â’r lluosog, dilynwch yr un egwyddor ar gyfer acronymau Cymraeg a Saesneg. Ceisiwch osgoi creu acronymau lluosog, os oes modd, trwy aralleirio’r frawddeg. Os nad oes modd gwneud hynny, ystyrir yr acronym fel gair ynddo’i hun felly rhowch y terfyniad lluosog ar ddiwedd yr acronym, ee ‘AALlau’ am ‘Awdurdodau Addysg Lleol’, nid ‘AauALl’. Am yr un rheswm, defnyddiwch yr un terfyniadau bob tro ni waeth pa ffurf sydd i’r lluosog: ‘s’ ar gyfer acronym Saesneg ee NVQs ac ‘au’ ar gyfer acronym Cymraeg ee CCNCau (Cyrff Cyhoeddus a Noddir gan y Cynulliad).

    Peidiwch â threiglo llythyren gyntaf yr acronym, ee anfon e-bost i CBAC, nid ‘i GBAC’.

    Mae Cynllun Iaith Gymraeg Llywodraeth Cymru yn nodi mai’r polisi cyffredinol, yn achos unrhyw fenter bolisi newydd, fydd defnyddio brandiau dwyieithog, gan gynnwys acronymau, sloganau a logos. Mae hynny’n wir hefyd am enwau prif adrannau polisi’r Llywodraeth, ee DfES (Department for Education and Skills) – AdAS (Yr Adran Addysg a Sgiliau). Nid yw’n arfer defnyddio acronymau Cymraeg ar gyfer teitlau’r is-adrannau, fodd bynnag.

  • adolescents
    y glasoed, nid 'pobl ifanc'
  • adran X o Ddeddf X
    nid 'Adran X Deddf X'
  • addysgiadol
    yr hyn a addysgir (educative, instructive)
  • addysgol
    yn ymwneud ag addysg (educational)
  • amseroedd
    10am hyd 4pm, nid ‘10 am hyd 4 pm’ na ‘10yb hyd 4yh’
  • annex
    • Ar ddiwedd dogfen: atodiad, nid ‘ychwanegiad’.
    • Os bydd annex ac appendix yn ymddangos gyda’i gilydd defnyddiwch anecs.
  • ansoddeiriau

    Ein harfer yw peidio â defnyddio ffurfiau lluosog ansoddeiriau megis ‘ifanc’. Mae hynny’n helpu i sicrhau cysondeb mewn teitlau ac ati, ee Strategaeth Pobl Ifanc. Ond nid ydym yn deddfu ynghylch ffurfiau fel ‘gwyntoedd cryf/cryfion’.

    At ei gilydd, y ffurfiau traddodiadol a welir yn ein gwaith ni, ee ‘iau, ieuengaf’ (nid ‘ifancach, ifancaf’), ‘hŷn, hynaf’, ‘hwy, hwyaf’ (er y gallai’r ffurfiau ‘hirach, hiraf’ gael eu defnyddio mewn cyweiriau anffurfiol).

    O ran ystyr ansoddeiriau, ceisiwch wahaniaethu rhwng ‘addas’ (suitable) a ‘priodol’ (appropriate); ‘addysgol’ (educational) ac ‘addysgiadol’ (educative); ‘cymharol’ (comparable) a ‘cymaradwy’ (comparative); ‘penodol’ (particular) ac ‘arbennig’ (special).

  • appendix
    Ar ddiwedd dogfen: atodiad
  • ar gyfer

    Mae ‘ar gyfer’ yn gallu bod yn ddefnyddiol iawn ond peidiwch â meddwl bod eisiau ‘ar gyfer’ bob tro y ceir ‘for’ yn y Saesneg. Yn aml, mae ‘i’ yn ddigon ac weithiau bydd ‘at’ yn fwy addas ac yn fyrrach. Weithiau hefyd mae modd hepgor ‘ar gyfer’ yn gyfan gwbl. Dyma rai enghreifftiau:

     Gwell... na... 
     Cyngor defnyddiol i bobl sy'n ddi-waith Cyngor defnyddiol ar gyfer pobl sy'n ddi-waith 
     Mae cyfnod heintus y math hwn o haint yn amrywio Mae'r cyfnod heintus ar gyfer y math hwn o haint yn amrywio 

  • arddodiaid

    Mae angen bod yn ofalus ag arddodiaid, yn enwedig wrth gyfieithu to, for, on ac ati.

    Dyma rai camgymeriadau cyffredin:

     Cywir Anghywir 
     â/ag  
     cydweithio â  cydweithio gyda
     cysylltu â  cysylltu gyda
     cytuno â (rhywun/rhywbeth)  cytuno gyda
     gwrthdaro â  gwrthdaro gyda
     siarad â  siarad gyda
     trafod â  trafod gyda
     perthynas â  perthynas gyda
     torri papur â siswrn  torri papur gyda siswrn
     pobl ag anghenion arbennig  pobl gydag anghenion arbennig
     ar/arno/arnom etc  
     gwahanol agweddau ar y pwnc  gwahanol agweddau o'r pwnc
     mae'r frech goch arno  mae ganddo'r frech goch
     roedd yn fodlon ar y penderfyniad  roedd yn fodlon â'r penderfyniad
     mae arnom angen arian neu mae angen arian arnom  rydym angen arian
     elwa ar y profiad  elwa o'r profiad 
     at  
     gresynu at y penderfyniad  gresynu'r penderfyniad neu gresynu wrtho
     anfon e-bost at Mair (at berson)  anfon e-bost i Mair
     i  
     anfon llythyr i'r Cyngor Sir (er cysondeb, arfer y Gwasanaeth Cyfieithu yw ymdrin â sefydliadau ac ati fel lleoliadau, felly dilynir yr un patrwm ag ‘anfon i rywle’)  anfon llythyr at y Cyngor Sir 
     cytuno i wneud rhywbeth  cytuno gwneud rhywbeth
     tueddu i effeithio  tueddu effeithio
     helpu rhywun i wneud rhywbeth  helpu rhywun wneud rhywbeth
     trefnu i ddod  trefnu dod
     mae'n bwysig nodi  mae'n bwysig i nodi
     o  
     rwy'n falch o fod yma  rwy'n falch i fod yma
     dyma'r ffordd orau o wneud hyn  dyma'r ffordd orau i wneud hyn
     mae'n gyndyn o gymryd y swydd  mae'n gyndyn i gymryd y swydd 
     wrth  
     ynghlwm wrth  ynghlwm â neu yn glwm â 
     glynu wrth  glynu at neu glynu i
       

    Wrth benderfynu pa arddodiad i'w ddefnyddio i gyfleu lleoliad rhywbeth neu i ba gyfeiriad y mae'n symud, gall fod yn ddefnyddiol ystyried ai pwynt, arwynebedd ynteu gyfaint y cyfeirir ato. Er enghraifft, a fyddai rhywun yn dweud 'ar y maes chwarae' ynteu 'yn y maes chwarae'?

    Mae pêl droed ar y maes chwarae - arwynebedd - hy mae'n cyfeirio at fod ar wyneb y tir glaswelltog
    Beth am gwrdd yn y maes chwarae? - cyfaint - hy mae'n golygu'r ardal i gyd a phopeth sydd ynddi

    Ceir disgrifiad defnyddiol o'r opsiynau yn adran 5.23 o Gramadeg y Gymraeg gan Peter Wynn Thomas.

  • atalnodi

    atalnodi agored
    Yn gyffredinol, mae’r Gwasanaeth Cyfieithu yn dilyn arferion atalnodi agored. Prif egwyddorion yr arddull yw defnyddio cyn lleied o atalnodi diangen â phosibl.

    Er enghraifft:

    • peidio â defnyddio atalnodau llawn mewn talfyriadau - ‘ee’ a ‘hy’, nid ‘e.e’ a ‘h.y’, gan roi coma o’u blaenau
    • peidio â rhoi hanner colon ar ddiwedd yr eitemau mewn rhestr o bwyntiau bwled byr
    • mewn llythyr, peidio ag atalnodi’r cyfeiriad, y cyfarchiad ‘Annwyl …’ na’r ymadrodd ‘Yn gywir’ ar y diwedd.

    Gan fod cryn anghysondeb yn arddull atalnodi dogfennau Saesneg – a hynny weithiau o fewn yr un ddogfen neu gyfres – ceisiwch sicrhau bod yr arddull atalnodi yn gyson yn y cyfieithiadau Cymraeg.

    bylchau ar ôl atalnodau
    Cyfarwyddyd y rhai sy’n cysodi dogfennau'r Llywodraeth yw mai dim ond un bwlch y dylid ei roi ar ôl pob atalnod – atalnod llawn, coma, colon, hanner colon ac ati. Felly, os bydd dau fwlch ar ôl yr atalnodau llawn mewn dogfen, gallwch roi un bwlch ar eu holau yn y cyfieithiad.

  • attached
    A copy of the letter is attached’
    Amgaeir copi o’r llythyr
    , nid ‘Atodir copi o’r llythyr’
  • a heb
    nid 'ac heb'
  • a hefyd

    nid ‘ac hefyd’

  • ac eithrio
    nid 'ag eithrio'
  • ac iaith
    nid 'a iaith'
  • ac iechyd
    nid 'a iechyd'

Share this page

Sign up now to receive the latest news on Welsh events.

Back to top